Een relatie, niet met een mens, maar met een robot of AI. In sciencefictionfilms was het al normaal, maar nu bestaat deze technologie echt. Hoe verandert een seksrobot ons beeld van relaties? En is zo’n robot de ideale partner? Je hoort het van techniekfilosoof Maaike van der Horst van Universiteit Twente.

Nederland lijkt netjes omlijnd door een vaste grens die ons scheidt van onze buurlanden. Maar hoe is die lijn eigenlijk ontstaan? En is die wel zo vast als we denken? In deze aflevering legt cartograaf Menno-Jan Kraak (Universiteit Twente) het verhaal achter de Nederlandse grens uit. Je ontdekt hoe historische beslissingen en politieke onderhandelingen hebben gezorgd voor bijzondere grenssituaties, zoals in het dorp Baarle, waar de grens dwars door huizen en winkels loopt. Ook is die grens dynamischer is dan je misschien denkt. In 2016 nog, pasten we onze grens met België aan. En we hebben nog steeds een grensconflict met Duitsland. Benieuwd hoe dat zit? Je hoort het in deze aflevering.

Nederland is een van de grootste landen in de zuivelindustrie. Maar die positie heeft een verrassend schimmige geschiedenis. In deze aflevering neemt voedselhistoricus én levensmiddelentechnoloog Guido Sala (Wageningen University) je mee terug in de tijd, naar een periode waarin het drinken van een glas melk dodelijk kon zijn. Hij vertelt hoe we bewust fraude pleegden met onze melk, boter en kazen om meer geld te verdienen. En hoe juist die problemen, en de noodzaak om ze op te lossen, hebben geleid tot hoogwaardige producten. Zo groeide Nederland, stap voor stap, uit tot de zuivelgigant die het vandaag is.

Kun je gespierd worden zonder vlees te eten, of heb je daar echt dierlijke eiwitten voor nodig? Online vliegen de meningen je om de oren. Spierfysioloog Luc van Loon (Maastricht University, Maastricht UMC+) laat zien hoe je spieren eigenlijk nooit stil staan: ze worden de hele dag afgebroken en weer opgebouwd met eiwitten uit je voeding. En dan wordt het interessant: voor dezelfde hoeveelheid eiwit kun je kiezen tussen een stukje vlees of… een flinke berg aardappels. Klinkt oneerlijk, maar betekent dat ook dat plantaardig eten je spiergroei in de weg zit? Check de aflevering voor het antwoord!

Heb je wel eens XTC geslikt op een festival? Een jointje gerookt om in slaap te komen? In totaal hebben miljoenen Nederlanders ooit wel een iets qua middelen gebruikt. En terwijl drugsgebruik voor de één best normaal kan zijn, heb je aan de andere kant het stigmatiserende en stereotype beeld van de zogenaamde junk, van verslaving en problemen. Volgens hoogleraar geschiedenis van psychiatrie en geneeskunde Gemma Blok (Universiteit Utrecht) zijn we als samenleving vooral bezig met de negatieve kant en dat staat goed beleid en goede preventie in de weg. In haar onderzoek 'Drugs Monologen' verzamelt ze verhalen van allerlei verschillende mensen om ons beeld van 'de gebruiker' meer in balans te brengen en zo beleid doeltreffender te kunnen maken.

HEY U! Kijk jij weleens in de wc na een grote boodschap? Dan ben je lekker bezig! Want poep kan veel zeggen over je gezondheid. In deze aflevering legt Sophie van Zonneveld (Rijksuniversiteit Groningen) uit hoe jij jouw kak checkt. Wat zegt een groene kleur bijvoorbeeld? En nog meer shitty vragen. Kan de poep van iemand anders je bijvoorbeeld gezonder maken? En hoe vaak poepen is eigenlijk gezond?

De zogeheten ‘migratiecrisis’ lijkt overal onderwerp van gesprek: in de politiek, de media en aan de keukentafel. Maar klopt het beeld dat we hebben over migratie wel? In deze aflevering duiken we in het migratiedebat met bestuurskundige Peter Scholten (Erasmus University Rotterdam), die stelt dat er geen sprake is van een migratiecrisis. Waarom is migratie dan toch zo’n dominant thema geworden? Welke rol spelen politiek, taal en media in het aanwakkeren van dit beeld? En nog belangrijker: hoe brengen we het gesprek terug naar de feiten? 762: Wetenschapper undercover als arbeidsmigrant: dit zijn de misstanden - https://open.spotify.com/episode/6AsBfF1a7yjbcJAmPJNoue?si=fa010d2d346d4f89

De 100 jaar oude film Metropolis voorspelde verrassend nauwkeurig onze huidige wereld vol technologie, wereldsteden, en een groeiende kloof tussen arm en rijk. Is dit toeval of hadden de makers een glazen bol? In deze aflevering duiken we de bioscoop in met mediawetenschapper Dan Hassler-Forest (Universiteit Utrecht) en nemen we het genre van sciencefiction onder de loep: hoe kan het dat sci-fi de toekomst zo treffend kan voorspellen? Wat kunnen de films ons vertellen over de tijd waarin ze gemaakt zijn? En is Barbie niet eigenlijk ook een sciencefictionfilm? Dan Hassler-Forest werkt als universitair docent bij de afdeling Media- en Cultuurwetenschappen bij Universiteit Utrecht. In zijn werk staat de wisselwerking tussen popcultuur en de maatschappij centraal. Hij onderzoekt hierbij specifiek hoe maatschappelijke machtsverhoudingen, angsten en actuele spanningen zichtbaar worden in de populaire media die we dagelijks consumeren. Benieuwd geworden naar de film Metropolis? Je kunt het origineel hier volledig kijken: https://www.youtube.com/watch?v=_q25QpZXfoU Dank aan Pathé Tuschinski en Filmhuis Cavia voor de filmische locaties.

Ben jij altijd moe, futloos of kun je je simpelweg niet concentreren? Er is een kans dat je een ijzertekort hebt. Miljoenen mensen lopen ermee rond, zonder het te weten. In deze aflevering onthult hoogleraar Dorine Swinkels (Radboudumc) waarom ijzer de absolute ‘sterspeler’ is in je lichaam. Het speelt een cruciale rol in het transport van zuurstof door je lichaam en is belangrijk voor het goed functioneren van je spieren. Waarom blijft een ijzertekort dan zo vaak onopgemerkt? Welke signalen moet je serieus nemen? En misschien nog belangrijker: wat kun je doen om die ijzervoorraad weer op peil te krijgen?

Voelt het alsof je elke ochtend wakker wordt met een jetlag? Dat is helemaal niet zo gek: choronobioloog Maaike van der Rhee (Erasmus MC) legt uit dat Nederlands namelijk in de verkeerde tijdzone leven. Toen tijdzones ooit vastgesteld werden, hoorde Nederland zelfs bij de dezelfde zone als Engeland. Toch lopen onze klokken nu gelijk met die van Berlijn. En dat heeft gevolgen: je biologische klok raakt ontregeld, wat invloed heeft op je slaap en zelfs je gezondheid, denk aan een verhoogd risico op Type 2 diabetes, overgewicht, bepaalde vormen van kanker en een kortere levensverwachting. En met de zomertijd maken we die problemen zelfs nóg groter. Daarom pleiten Maaike en andere chronobiologen voor het afschaffen van de zomertijd, en zelfs voor een overstap naar de Britse tijdzone. Hoe zijn we eigenlijk in deze verkeerde tijdzone terechtgekomen? En wat betekent dit concreet voor jouw lichaam? Bekijk de aflevering en ontdek hoe het zit. Van der Rhee maakt deel uit van het Bioclock consortium, een nationaal consortium van chronobiologen dat zich sterk maakt voor een tijdzonewissel. Volgens hen zou het aanpassen van de tijdzone naar de Engelse tijd, aanzienlijke gezondheidsvoordelen voor heel Nederland opleveren, van de Rotterdam tot aan de Oostgrens. https://bioclockconsortium.org/ Dank aan het Allard Pierson waar ze een geweldige kaartencollectie hebben: https://www.allardpierson.nl/

Ongeveer 40% van de Nederlanders gebruikt apps of wearables - zoals smartwatches of smartringen - om hun gezondheid bij te houden: je stappen, je cyclus, je slaap en: je stress. Matthijs Noordzij van de Universiteit Twente onderzoekt stress-wearables. In zijn onderzoek kijkt hij hoe betrouwbaar de stressmetingen zijn, of zulke apparaten mensen daadwerkelijk helpen gezonder te leven, en of ze ook een rol zouden kunnen spelen in de dokterskamer.

Amerika zoekt steeds vaker de confrontatie met Europa. Het voert handelstarieven in en dreigt zelfs met geweld om Groenland in te pakken. Dat maakt Donald Trump een vreemde president… of toch niet? Haroon Sheikh (Vrije Universiteit Amsterdam, WRR) laat zien dat zijn acties passen bij een eeuwenoude Amerikaanse mentaliteit. De VS dacht altijd eerst aan zichzelf, ook toen het leek alsof ze Europa hielpen. Maar nu staat Amerika voor nieuwe keuzes. Wat betekent dat voor Europa?

Op dit moment gaan we eens in de vier jaar naar de stembus - of wat vaker als het kabinet valt. Op dat ene moment beslis jij mee over de politiek. Maar wat nou als je altijd mee kan praten en je mening kan geven. Gewoon via een online platform, waarvan de resultaten direct bij politici terecht komen. Wiskundige Feline Lindeboom van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt hoe dat zo eerlijk mogelijk kan.

HEY U! Kijk jij graag naar lesbische porno? In deze aflevering legt Samira van Bohemen (Erasmus Universiteit Rotterdam) uit waarom we daar graag naar kijken. En ze beantwoordt nog meer kijkersvragen: waarom is het ongemakkelijk om over porno te praten? Kan het kijken naar pornografie goed zijn voor je relatie? En is porno nou écht zo verslavend als iedereen denkt?

Stel je een getal voor dat zo complex is dat zelfs computers erop vastlopen. Een getal waarvan wiskundigen zeggen dat het onmogelijk is om exact te berekenen. Mensen gebruiken het zelfs in wedstrijden om hun intelligentie te bewijzen. We hebben het over: pi! Op 14 maart viert de hele wereld Pi-dag. In deze podcast ontdek je de geschiedenis achter dit getal en leer je waarom het een eigen feestdag verdient. KP Hart, wiskundige aan de Universiteit Delft, neemt je mee in het grote mysterie van Pi.

Wind tegen? Voor velen op de fiets is het een dagelijkse strijd. Maar wat als je met een paar simpele trucs je luchtweerstand tot wel 40% kunt verlagen? In deze aflevering legt Thijs van Druenen (Technische Universiteit Eindhoven) uit hoe je met de juiste fietshouding, kleding en tactiek veel makkelijker door het Nederlandse weer fietst.

Op dit moment zijn er wereldwijd tientallen gewapende conflicten gaande. Wie naar het verleden kijkt, ziet dat hoe verwoestend een conflict ook is, er uiteindelijk weer vrede komt. Maar wat gebeurt er daarna? Hoe vinden samenlevingen een manier om verder te gaan na een periode van geweld? En wat zijn verschillende manieren waarop vrede gesloten kan worden? Om die vragen te beantwoorden stap je in deze aflevering in een tijdmachine naar de 16e eeuw, toen een van de grootste burgeroorlogen in Europa woedde. Dat doe je samen met historicus David van der Linden van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij laat zien hoe mensen destijds de weg naar vrede vonden, en welke lessen uit die tijd ook hoop bieden voor de conflicten van vandaag.

Rotsblokken van 10.000 kilo die verplaatsen en geulen die verdacht veel lijken op rivieren, niet op Aarde maar op Mars! Jarenlang hebben wetenschappers zich hierover verwonderd; is dit bewijs voor water op Mars en betekent dit dat er buitenaards leven mogelijk is? In deze aflevering onderzoekt aardwetenschapper Lonneke Roelofs van de Universiteit Utrecht het mysterie van deze 'wandelende rotsen', die zich lijken te verplaatsen in geulen die verdacht veel lijken op modderstromen op aarde.

Complotdenkers, of ‘wappies’ zoals ze vaak worden genoemd, zijn niet gek. Socioloog Jaron Harambam van de Universiteit van Amsterdam noemt hen liever ‘waarheidszoekers’. Twee jaar lang liep hij met hen mee: hij zat bij hen aan de keukentafel, luisterde naar hun verhalen en leerde de mens achter het label kennen. Wat hij ontdekte? Die wereld is veel diverser dan het stereotype van iemand met een aluminiumhoedje die naar Paraguay vertrekt. In deze aflevering neemt Jaron je mee in de wereld achter de ‘complotdenker’. Hij laat zien hoe je het gesprek openhoudt en waarom iedereen, ja ook jij, in de ogen van een ander zomaar een complotdenker kan zijn.

Kernenergie: voor de één is het de ideale oplossing voor het klimaatprobleem, voor de ander is het een eng idee, zeker na rampen als Fukushima en Tsjernobyl. Bovendien blijven we zitten met afval dat tienduizenden jaren radioactief blijft. Maar wat als er een nieuw type reactor is dat veel veiliger is, niet kan ontploffen en werkt op… zout? In deze aflevering legt Nick ter Veer van de TU Delft uit hoe deze nieuwe veelbelovende reactor werkt.

Wat doe je als je toch nog iets langer in bed wil blijven liggen? Snoozen natuurlijk. Maar is dat wel de beste manier om goed je dag te beginnen? Slaapwetenschapper Merijn van de Laar (Maastricht University) vertelt in deze aflevering waarom je de snoozeknop beter links kan laten liggen.

Hoe snel vind jij iets vies? Gruwel je pas als de maden over tafel lopen, of heb je al moeite met het aanraken van een deurklink? Een grote groep Nederlanders ervaart zoveel angst voor besmetting, dat het hun leven beheerst. Ze vermijden het ov, voeren specifieke rituelen uit of komen helemaal de deur niet meer uit. Psycholoog Tara Donker (Vrije Universiteit Amsterdam) werkt aan een app die mensen met smetvrees moet helpen - net zo effectief als een psycholoog in de behandelkamer.

Wist je dat ongeveer 25% van de mensen ooit aan zelfdoding heeft gedacht? "De meeste mensen die door zelfdoding overlijden, willen niet zozeer dood maar zien simpelweg geen andere uitweg meer", vertelt Renske Gilissen (hoogleraar suïcidepreventie aan de Universiteit Leiden & hoofdonderzoeker bij 113 zelfmoordpreventie). Of je nu zelf worstelt, je zorgen maakt om iemand in je omgeving of simpelweg meer wil begrijpen over dit maatschappelijke vraagstuk; deze aflevering biedt inzichten en praktische handvatten om om te gaan met zelfdodingsgedachten in je omgeving.

HEY U! Wat hebben de aarde en rennende mensen te maken met een hamster in een hamsterrad? Hoe kunnen zwarte gaten het hele universum laten trillen? En wat is nou precies ruimtetijd? In deze nieuwe aflevering van Universiteit van Nederland beantwoordt kosmoloog Diederik Roest (Rijksuniversiteit Groningen) jullie 5 vragen over ons gekke heelal. Zat jouw vraag er niet tussen? Op de socials van Universiteit van Nederland beantwoordt Diederik nog meer kijkersvragen.

Driftbuien, rondslingerend speelgoed en een grote berg poepluiers. ‘Kinderen zijn de beste anticonceptie’, wordt wel eens gezegd. Maar je krijgt er ook een heleboel voor terug. Toch? In deze aflevering geeft Manon van Scheppingen van Tilburg University antwoord op de vraag: word je gelukkig van kinderen, of niet?

Wist je dat stress eigenlijk een fantastisch mechanisme van je lichaam is? Je kan het zelfs voor je laten werken; mits je het goed inzet. In deze aflevering onthult psycholoog Mirela Habibovic van Tilburg University waarom te weinig prikkels minstens zo schadelijk kunnen zijn voor je gezondheid als te veel spanning. Door onderprikkeling kan je lichaam zelfs ook een stressreactie krijgen en in een bore-out terecht komen. Ontdek wat er precies in je lichaam en brein gebeurt wanneer je 'aan' staat, waarom totale verveling je stresshormonen juist kan aanjagen en hoe je jouw eigen optimale stressniveau vindt om creatief en energiek te blijven. Leer waarom je niet moet streven naar een leven zonder stress, maar juist soepel over het stressspectrum moet leren bewegen.

HEY U! Gebruik jij Duolingo om een taal te leren? In deze aflevering legt Charlotte Fraza, hersenwetenschapper bij Radboudumc, uit waarom dit niet voldoende is om een taal écht te leren. En ze beantwoordt nog meer kijkersvragen! Want hoe leer je snel en effectief? Werkt het markeren van een tekst tijdens het leren? Hoe werkt leren in je brein eigenlijk? Zat jouw vraag er nou niet tussen? Geen zorgen! Op de socials van Universiteit van Nederland (@universiteitnl) beantwoordt Charlotte nog meer kijkersvragen.

Hoe redden we de Nederlandse schaatstraditie nu onze winters steeds warmer worden? Het antwoord kun je verrassend genoeg vinden op bruggen en viaducten: zelfs als het nog niet vriest, zijn die dingen vaak al spekglad. Aardwetenschapper Mark van der Meijde van de Universiteit Twente haalt inspiratie uit deze onverwachte plekken om natuurijs sneller te laten vriezen. Op vier proef-ijsbaantjes experimenteert hij laag voor laag met isolatie en water, op zoek naar het perfecte ijs.

Toenemende droogte, ijskoude winters in Europa en een meter extra zeespiegelstijging. Dat zouden de gevolgen kunnen zijn als een van de belangrijkste golfstromen, de AMOC, stilvalt. Meteoroloog Michiel Baatsen (Universiteit Utrecht) berekende dat dat sneller kan gebeuren dan gedacht. Hij legt op het Betweter Festival van de Universiteit Utrecht uit hoe de golfstroom werkt en waarom het afzwakken en stilvallen een belangrijk kantelpunt in het klimaatsysteem is. Wat zijn de gevolgen voor Nederland? Wordt het hier over 50 jaar echt min dertig in de winter?

Waarom gaat de één lekker op flitsende lampen op de maat van de muziek, terwijl de ander er een epileptische aanval van krijgt? Neuroloog Sandra van der Salm van UMC Utrecht wil ontrafelen wat stroboscopische licht precies met het brein doet. Want één op de twintig mensen krijgt ooit in zijn leven een epileptische aanval en mag daarna - uit voorzorg voor een mogelijke tweede - vaak niet meer naar de club. Maar dat wringt: de meeste mensen krijgen namelijk nooit een tweede aanval. Sandra en haar collega's willen die kans op herhaling beter kunnen inschatten. Daarom bouwden ze een pop-up disco op het Betweter Festival van de Universiteit Utrecht, waar ze voor het eerst meten hoe gezonde breinen reageren op lichtflitsen. Die nulmeting moet straks helpen bepalen wie écht risico loopt op een nieuwe aanval, en wie gewoon weer veilig kan dansen.

De scheepvaart is een van de meest vervuilende sectoren ter wereld. Maar wat als vrachtschepen weer zouden gaan… zeilen? Niet met doeken en touwen, maar met enorme stalen buizen die ronddraaien in de wind. Scheepvaart-onderzoeker Albert Rijkens van de TU Delft laat in deze aflevering zien hoe dit soort “rotorzeilen’ werken. En legt uit waarom de toekomst van de scheepvaart misschien wel in het verleden ligt.

Wat voor effect de kans op een overstroming heeft op de huizenprijs is voor het eerst voor heel Nederland in kaart gebracht. Uit nieuw onderzoek van Philibert Weenink (Maastricht University) blijkt dat woningen in risicogebieden gemiddeld 1% minder waard zijn, met uitschieters tot wel 9% op de gevaarlijkste plekken. En dat effect groeit: naarmate Nederlanders zich bewuster worden van de dreiging, daalt de waarde van kwetsbare huizen t.o.v veilige huizen alleen maar verder. Waar in Nederland je wel veilig bent en waar je op kunt letten legt Philibert uit in deze aflevering.

Van religieuze Tiktok-influencers die online zieltjes (of volgers?) proberen te winnen tot het jaarlijkse televisiespektakel The Passion. Nederland ontkerkelijkt in rap tempo. Maar dat betekent niet dat geloof geen plaats meer heeft in de samenleving. Integendeel. Religiewetenschapper Ernst van den Hemel (Universiteit Utrecht) vertelt op het Betweter Festival van de Universiteit Utrecht hoe religie steeds weer nieuwe betekenis krijgt online en hoe religieuze influencers daar op inspelen.

Voor een depressie zijn allerlei behandelingen mogelijk: van praten met een psycholoog tot medicijnen. Keuze genoeg, en dan is een probleem. Want niemand weet welke optie gaat aanslaan, ook artsen niet. Dat kan anders, vindt psycholoog Guido van Wingen (Universiteit van Amsterdam). Hij gebruikt AI om te voorspellen welke behandeling het beste werkt voor welke patiënt en zo depressie veel sneller te genezen. Deze aflevering is onderdeel van Deprikunde. Een driedelige serie waarin je hoort over de nieuwste ontdekkingen uit de wetenschap. Van genen tot AI en elektriciteit. Bijgestaan door neurowetenschapper Yara Toenders, met de nodige basislessen over depressie.

Ons brein is één en al elektra. Dat klinkt misschien gek, maar dat is hoe elektrotechnicus Wouter Serdijn (Technische Universiteit Delft) naar de hersenen kijkt. Als een netwerk van stroompjes. Dat geeft een hele andere kijk op depressie. Want als depressie wordt veroorzaakt door kortsluiting in het brein, een soort storing, dan kun je die storing misschien wel verhelpen en zo depressie voorgoed uit het brein hacken. Deze aflevering is onderdeel van Deprikunde. Een driedelige serie waarin je hoort over de nieuwste ontdekkingen uit de wetenschap. Van genen tot AI en elektriciteit. Bijgestaan door neurowetenschapper Yara Toenders, met de nodige basislessen over depressie.

Wie wel of niet een depressie krijgt is een mysterie. Een mysterie dat steeds verder wordt opgelost, bijvoorbeeld door te kijken naar genen. De kans op een depressie wordt namelijk voor een derde bepaald door je DNA. Floris Huider (Vrije Unversiteit) is op zoek naar exact die genen die betrokken zijn. Want als je weet welke genen een rol spelen, dan kun je daar misschien wel medicijnen voor ontwikkelen. Of zelfs voorspellen wie het meeste risico loopt op het ontwikkelen van een depressie. Deze aflevering is onderdeel van Deprikunde. Een driedelige serie waarin je hoort over de nieuwste ontdekkingen uit de wetenschap. Van genen tot AI en elektriciteit. Bijgestaan door neurowetenschapper Yara Toenders, met de nodige basislessen over depressie.

Mediteren wordt vaak afgedaan als zweverig, maar is dat wel terecht? In deze aflevering onderzoekt psychiater Anne Speckens van het Radboud UMC hoe mindfulness het brein kan veranderen en welke effecten dat heeft op onze gezondheid. Aan de hand van hersenonderzoek en een mindfulness­training laat zij zien hoe deze methode kan helpen bij stress, angst en depressie. Ook maakt ze duidelijk waarom het voor iedereen belangrijk kan zijn om af en toe stil te staan en bewust even niets te doen.

Jezelf laten invriezen om over duizend jaar weer wakker te worden. ‘Cryosleep’ klinkt als pure sciencefiction, bekend uit films en series. Maar ook in het echt bestaan er bedrijven waar je je kunt laten invriezen - voor zo’n 200.000 euro. Het doel? Wachten tot de technologie ver genoeg is om je hersenen te uploaden naar een server, of je lichaam weer tot leven te wekken. Maar heeft dat eigenlijk zin? Ilja Voets van de TU Eindhoven zou haar 200.000 euro liever aan iets anders besteden. Toch doet zij wel onderzoek naar het invriezen van mensen. Niet zozeer om mensen in de toekomst wakker te maken, maar omdat de technieken ook op andere manieren levens kunnen redden. Daarom doet haar lab - als enige in Nederland - onderzoek naar de stoffen die het invriezen van menselijk weefsel mogelijk maken.

Licht doet veel meer dan je misschien denkt: het beïnvloedt je reactiesnelheid, concentratie, humeur en biologische klok. Om te laten zien hoe groot die invloed is, loopt lichtonderzoeker Karin Smolders (TU/Eindhoven) een dag mee met de redactie van de Universiteit van Nederland. Zij onderzoekt hoe licht onze gezondheid en prestaties beïnvloedt en deelt acht praktische, wetenschappelijk onderbouwde tips om je verlichting thuis en op het werk te optimaliseren. Zo ben je overdag fitter en alerter, slaap je ’s avonds beter én kom je de donkere winterdagen beter door.

Bijna elk jaar, om zes minuten voor twaalf, wordt hij ingestart door de radio-dj’s van NPO Radio 2: Bohemian Rhapsody van Queen. Het nummer stond de afgelopen jaren meer dan twintig keer op nummer één in de door luisteraars gekozen muzieklijst, de Top 2000. Voor veel kijkers en luisteraars roept het lied een sterk gevoel op van verbinding, geluk en warmte. Volgens psycholoog Ad Vingerhoets van Tilburg University is daar een wetenschappelijke verklaring voor. Die zit in een bijzondere combinatie van donkere dagen, samenzijn en vooral: nostalgie. In deze gouwe ouwe aflevering van de Universiteit hoor je hoe nostalgische herinneringen — die juist tijdens de koude feestdagen zo sterk naar boven komen — je zowel fysiek als mentaal beter laten voelen en zorgen voor een groter gevoel van verbondenheid. Je krijgt het er zelfs letterlijk warmer van. Best handig, tijdens die koude feestdagen.

Wat verraadt jouw lichaam, nog vóór je iets zegt? Een subtiele frons, een opgetrokken wenkbrauw of de manier waarop je een kamer binnenloopt: het laat vaak zien hoe jij je echt voelt. Psycholoog Guldan Turgut van de Vrije Universiteit Amsterdam is gespecialiseerd in het lezen van die onbewuste signalen. In deze aflevering legt ze uit hoe je lichaamstaal leert herkennen bij anderen én hoe je die kennis kunt inzetten om zelf sterker over te komen. Van een oprechte glimlach tot een zelfverzekerde houding en stemgebruik dat vertrouwen uitstraalt. Ideaal voor sollicitaties, dates en gesprekken waarin je indruk wilt maken.

In het oude Griekenland kon je contact leggen met de Goden, via orakels. En die orakels bepaalden vervolgens het lot van hele steden en rijken. Koningen als Croesus lieten hun oorlogen afhangen van de raad van een priesteres in trance, en kolonies werden gesticht op basis van cryptische voorspellingen of het lezen van organen van offerdieren. Historicus Rebecca van Hove van de Rijksuniversiteit Groningen legt in deze aflevering uit hoe de Grieken met deze raadselachtige boodschappen omgingen en waarom het eigenlijk helemaal niet zo vreemd is dat ze geloofden in hun directe lijntje met God. Het was niet raar dat ze hun toekomst lieten bepalen door een vrouw die soms brabbelde in een tempel. Want omgaan met onzekerheid, dat doen wij eigenlijk nog steeds… alleen onze orakels zien er nu anders uit.

HEY U! Heb jij weleens een vulkaan in het echt gezien? En je afgevraagd wat je moet doen als die zou uitbarsten? En wat nou als alle vulkanen ter wereld tegelijk zouden uitbarsten? In deze aflevering beantwoordt Bernd Andeweg, geoloog bij de Vrije Universiteit Amsterdam, jullie 5 vragen over vulkanen. Zo laat hij zien waar de Nederlandse vulkanen zijn en legt hij uit waarom elke vulkaan er anders uitziet.

Uitstellen kan voelen als falen, alsof je jezelf saboteert. Maar wist je dat ons brein simpelweg gebouwd is, om die moeilijke lange termijn taken uit te stellen? Gelukkig zijn er manieren om die uitstel-reflex van je hersenen te hacken. In deze aflevering legt neurowetenschapper Job van den Hurk (Maastricht University) uit hoe.

Hoe laat gaat jouw trein? Grote kans dat je dat op de minuut nauwkeurig weet, net als hoe lang je overstap is. Al die tijden staan vastgelegd in de dienstregeling van de NS, en die wordt door een handjevol mensen gemaakt. In deze tijd van AI en slimme computers zou je verwachten dat je met één klik op de knop zo'n schema kan maken, maar niet dus. Hoe dat zit hoor je van econometrist Rolf van Lieshout van de Technische Universiteit Eindhoven. Hij werkt aan oplossing om de dienstregeling wél met de computer te maken en zo de perfecte dienstregeling te vinden. Zo hoef jij in de toekomst hopelijk nooit meer te rennen voor je overstap.

Onze spieren doen veel meer dan bewegen. Ze zorgen dat suiker uit ons eten wordt opgenomen en houden onze stofwisseling op peil. Maar wat gebeurt er als spieren plotseling stilvallen? Spierfysioloog Gul Turan (Wageningen University) zet daarvoor onze stagiaire Zinzi tijdelijk in het gips. Niet omdat ze iets gebroken heeft, maar als proefpersoon om te zien wat er gebeurt als je jouw spier absoluut niet kan bewegen. En de resultaten zijn verbluffend: al na twee dagen nemen spieren 40% minder suiker op. Gul laat zien hoe snel stilstand het hele lichaam uit balans kan brengen en waarom bewegen zoveel meer betekent dan spierkracht alleen.

Wat werkt beter: een celstraf of huisarrest met een enkelband? Strafrechtjurist Jacques Claessen (Maastricht University) laat zien dat bijna de helft van de ex-gevangenen opnieuw de fout ingaat. Volgens Jacques ligt de sleutel niet in strenger straffen, maar in een andere manier om misdaad aan te pakken. Zo kunnen huisarrest en taakstraffen de kans dat iemand opnieuw de fout ingaat aanzienlijk verkleinen. Jacques pleit in deze aflevering dan ook voor een radicaal andere blik op straf: geen wraak, maar herstellen van je fouten en vooral: voorkomen dat je nog een keer in de fout gaat.

Vergeet de huidige, vaak dure en vervelende methoden zoals scans of het chirurgisch weghalen van een stukje tumor met een lange naald om te achterhalen of het kwaadaardig is. Wereldwijd werken onderzoekers aan een revolutie in de kankerdiagnostiek. Ze speuren in het bloed naar sporen van kanker: DNA sporen. Hiermee is heet steeds beter mogelijk om vast te stellen óf iemand kanker heeft, maar ook wáár in het lichaam het zit en hoe ernstig het is. Eén van die onderzoekers is Daan Hazelaar, die samen met zijn collega’s van het kankerinstituut van het Erasmus MC probeert te bewijzen hoe goed deze techniek werkt.

HEY U! Is mijn gemiddelde schermtijd van 5+ uur erg? Klopt het dat ik mijn telefoon beter niet kan gebruiken vlak voor het slapengaan? En heeft Gen-Z nou écht een aandachtsprobleem? Stefan van der Stigchel (Universiteit Utrecht) onderzoekt aandacht en beantwoordt in deze aflevering jullie 5 vragen over scherm- en telefoongebruik.

In 2040 zijn er vier keer zoveel 100-jarigen in Nederland dan nu. Maar hoe blijven we fit en zelfstandig? In deze 8-delige serie maakt de Universiteit van Nederland, samen met jou, kennis met wetenschappers die op zoek zijn naar de formule voor een gezond leven. In deze aflevering: Mensen in kwetsbare situaties - met weinig geld, zonder vast thuis of met andere problemen - worden vaak tot 25 jaar eerder ziek en leven gemiddeld 8 jaar korter. Wetenschappers zetten alles op alles om die ‘gezondheidskloof’ te dichten, maar het onderzoek sluit meestal niet aan bij de mensen die het het hardst nodig hebben. Carlijn Kamphuis (Universiteit Utrecht) en Margret Franssen (Wageningen University & Research) leggen uit hoe dit komt. We gaan met hen langs bij een adviesraad die bestaat uit mensen in kwetsbare situaties. Zij helpen onderzoekers om hun studies beter te laten aansluiten bij de praktijk. Deze serie is gemaakt door de Universiteit van Nederland met ondersteuning van het Institute for Preventive Health, een alliantie tussen Eindhoven University of Technology, Wageningen University & Research, Universiteit Utrecht en Universitair Medisch Centrum Utrecht.

In 2040 zijn er vier keer zoveel 100-jarigen in Nederland dan nu. Maar hoe blijven we fit en zelfstandig? In deze 8-delige serie maakt de Universiteit van Nederland, samen met jou, kennis met wetenschappers die op zoek zijn naar de formule voor een gezond leven. In deze aflevering: Heb je deze podcast via een aanbeveling ontdekt? Of heb je je lievelingsfilm ontdekt via een Netflix-aanbeveling? Volgens Martijn Willemsen (Eindhoven University of Technology) kunnen zulke aanbeveling-systemen ook helpen om gezondere keuzes te maken, bijvoorbeeld in online supermarkten. In deze aflevering hoor je hoe die systemen werken. We gaan ook langs bij Ellen van Kleef (Wageningen University & Research). Zij test zulke aanbevelingssystemen in de praktijk, want daar blijken ze nog lang niet zo vanzelfsprekend als bij Netflix.

In 2040 zijn er vier keer zoveel 100-jarigen in Nederland dan nu. Hoe blijven we fit en zelfstandig? In de korte serie 'De F√ormule' maak je kennis met wetenschappers die op zoek zijn naar de formule voor een gezond leven. In deze aflevering: In de eerste duizend dagen van je leven leggen miljoenen minibeestjes en bacteriën in je darmen het fundament voor je gezondheid: je microbioom. In deze aflevering vertelt Clara Belzer (Wageningen University & Research) hoe dat microbioom ontstaat en waarom het zo belangrijk is. We bezoeken ook Manon Benders op de vroeggeboorte-afdeling van het UMC Utrecht. Daar raken de darmen van te vroeg geboren kinderen flink verstoord. Hoe gaan artsen daarmee om? Dat hoor je in deze aflevering van De F√ormule. Deze serie is gemaakt door de Universiteit van Nederland met ondersteuning van het Institute for Preventive Health, een alliantie tussen Eindhoven University of Technology, Wageningen University & Research, Universiteit Utrecht en Universitair Medisch Centrum Utrecht

In 2040 zijn er vier keer zoveel 100-jarigen in Nederland dan nu. Hoe blijven we fit en zelfstandig? In de korte serie 'De F√ormule' maak je kennis met wetenschappers die op zoek zijn naar de formule voor een gezond leven. Deze aflevering: Rauw vlees, ‘gezonde’ supplementen en anti-rimpelcrème met... lood. Influencers op Instagram en TikTok doen soms alsof ze dé sleutel tot gezondheid in handen hebben. Maar hoe ver mogen ze daarin gaan? En wat kun je doen als je schade oploopt doordat je hun adviezen volgt? In deze aflevering vertellen Margje Camps en Catalina Goanta (Universiteit Utrecht) hoe influencers jou verleiden en hoe je jezelf daartegen kunt beschermen. Deze serie is gemaakt door de Universiteit van Nederland met ondersteuning van het Institute for Preventive Health, een alliantie tussen Eindhoven University of Technology, Wageningen University & Research, Universiteit Utrecht en Universitair Medisch Centrum Utrecht

Matcha - het lijkt niet meer weg te denken uit café's. Dit groene poedertjes dat oorspronkelijk als thee werd gedronken, duikt steeds vaker op. Op tiktok en insta wordt het zelfs aangeprezen als wondermiddel. Als een oplossing tegen dementie, depressie, goed is voor de stoelgang, bloeddrukverlagend en ga zo maar door. Voedingswetenschapper Ellen Kampman (Wageningen University) legt uit waar de claims op gebaseerd zijn en of er iets van klopt. Van Japandeskundige Katarzyna Cwiertka (Universiteit Leiden) hoor je hoe de matcha-hype ontstond.

Planten in leven houden kan een hele opgave zijn. Met volle moed haal je een plant in huis, zet 'm in een leuke pot, en dan... ja dan vergeet je de plant water te geven, of misschien geef je veel te veel. En is water eigenlijk het enige dat een plant nodig heeft? Bioloog Casper Quist (Wageningen University) geeft je tips hoe je je plant het best verzorgt én hij vertelt welke plant de grootste overlevingskans heeft: een aso, teamplayer of een manager.

Een doodenge horrorfilm, een spannend bezoek aan een spookhuis of elkaar laten schrikken met Halloween, wat is daar leuk aan? Toch doen mensen het regelmatig. Hoe ze daarmee omgaan onderzoekt Linda de Voogd (Universiteit Leiden) in een spookhuis op Lowlands. Ze probeert niet alleen te achterhalen hoe angsten ontstaan, maar ook hoe je er weer vanaf komt. En jij kunt tijdens het luisteren meedoen met ons angst-experiment!

HEY U! Waarom lig ik altijd klaarwakker in bed tussen 2 en 4 uur ‘s nachts? Is meteen in slaap vallen eigenlijk wel een goed teken? En kun je te veel slapen? In deze aflevering beantwoordt slaapwetenschapper Merijn van de Laar (Maastricht University) jullie 5 vragen over slaap. 😴 Zat jouw vraag er nou niet tussen? Geen zorgen! Op de socials van Universiteit van Nederland beantwoordt Merijn nog meer kijkersvragen. En als je nog een extra vraag hebt kun je die stellen in de comments ⬇️

De verkiezingen komen eraan — dé tijd waarin politici strooien met beloftes, slogans en grote plannen. Iedereen wil jouw stem, en natuurlijk beloven ze dat alles beter wordt zodra jij op hen vertrouwt. Maar… welke van die beloftes zijn écht haalbaar, en welke klinken gewoon té mooi om waar te zijn? Samen met politicoloog Mariken van der Velden (Vrije Universiteit Amsterdam) helpt de Universiteit van Nederland jou om het verschil te zien. Met een handige checklist voor verkiezingsbeloftes leer je politieke praat razendsnel doorprikken.

Stel je voor: het licht gaat uit. Geen internet. Geen pinpas. Geen navigatie. Klinkt als science fiction, maar kan komen door ruimteafval: rommel die je niet eens ziet, maar wel rondzweeft in de ruimte en tegen de satellieten botst die zo belangrijk zijn voor het leven op aarde. Sterrenkundige Thomas Wijnen (Universiteit Leiden | NOVA) legt in deze aflevering uit waar dat afval precies vandaan komt, en hoe we deze ruimterommel kunnen opruimen.

Misschien voel je nu al de neiging om te krabben, alleen al bij het zien van de titel van deze aflevering. Dat is precies hoe krachtig jeuk werkt. In deze aflevering legt dermatoloog Deepak Balak (LUMC) uit waarom jeuk zo aanstekelijk is, waarom krabben zo lekker voelt, en hoe je brein je soms zelfs voor de gek houdt door jeuk 'te maken' zonder dat er iets op je huid zit. Na het luisteren kijk je zeker anders naar die muggenbult of kriebeltrui.

Sociaal psycholoog en liefdeswetenschapper Tila Pronk (Tilburg University) beantwoordt jullie vragen over monogamie. Waarom zijn we monogaam? Zijn mensen in een open relatie gelukkiger? En nog veel meer. Dit is de eerste aflevering van onze nieuwe serie 'Hey U', we zijn heel erg benieuwd wat jullie ervan vinden. Dus laat het ons weten in de comments op Spotify of via een DM op de socials.

In Nederland worden elk jaar zo’n 40 vrouwen vermoord. Bijna altijd door mannen. Hoe herken je deze mannen voordat er een moord gepleegd wordt? Vaak denken we aan een man in de bosjes, of juist de stalkende partner die zijn vrouw slaat. Maar als je alleen let op deze stereotypes, dan mis je veel belangrijke waarschuwingssignalen. Volgens Marieke Liem (Universiteit Leiden) is het belangrijk om alle red flags van femicide te herkennen, dus ook van de plegers die we niet zo vaak in het nieuws zien. Met haar ‘femicide monitor’ brengt ze in kaart welke signalen voorafgaan aan dodelijk geweld tegen vrouwen, zodat de juiste maatregelen genomen kunnen worden tegen femicide. Maak je je zorgen om jezelf of om iemand anders, bel naar Veilig Thuis: 0800-2000

Ongeveer 20 procent van de mensen mist bij geboorte één of meerdere verstandskiezen. Niet zo erg, want eigenlijk hebben we die extra kiezen niet meer nodig. Vroeger sleten onze tanden veel sneller en was het handig dat er rond je twintigste nog een derde set kiezen doorkwam. Maar tegenwoordig hebben verstandskiezen nauwelijks meer een functie, omdat we ons eten koken en onze tanden beter verzorgen. Dat ze langzaam verdwijnen, heeft alles te maken met evolutie; als iets niet meer nuttig is, dan kan het in de loop van de tijd verdwijnen. Dat geldt niet alleen voor verstandskiezen, maar ook bijvoorbeeld voor een spiertje in onze onderarm of het vermogen om je oren te bewegen. Yanell Braumuller (Naturalis | Universiteit Leiden) onderzoekt dit soort evolutionaire overblijfsels bij mensen en dieren. Zulke ‘restanten’ kunnen namelijk nog meer evolutionaire mysteries ontrafelen. Hoe dat zit legt hij uit in deze aflevering!

Je zult het maar hebben: donderdag is rood, het cijfer 9 is pimpelpaars en bij de naam van je geliefde ervaar je de geur van schimmelkaas. Ongeveer twee procent van de bevolking heeft een vorm van synesthesie, waarbij zintuigen op een gekke manier samenwerken. Hoe dat precies werkt in je brein en of je dit jezelf aan kunt leren, hoor je van neurowetenschapper Tessa van Leeuwen (Tilburg University en Radboud Universiteit).

Ons kraanwater lijkt vanzelfsprekend, maar schijn bedriegt: de kwaliteit van onze rivieren, meren en sloten is op dit moment de slechtste van heel Europa. Gelukkig zijn we in Nederland enorm goed in water zuiveren, maar vervuiling maakt het een steeds grotere uitdaging. Hoe vervuilder dat water raakt, hoe moeilijker én duurder het wordt om er schoon drinkwater van te maken. Daarom zoeken wetenschappers, zoals Roos Goedhart van de TU Delft, naar slimme manieren en nieuwe oplossingen om ons water veilig te houden.

Koffie is voor velen een onmisbaar drankje, zeker in de ochtend. Even wakker worden dankzij een shot cafeïne. Voor de een blijft het daarbij, maar de ander drinkt rustig nog een kopje - of zes. Kun jij dan nog slapen? Of stuiter je na een bakkie al door de kamer? Moleculair bioloog Margit Janssen (Radboud Universiteit Nijmegen) legt uit hoe je DNA bepaalt hoe goed je tegen koffie kan.

Ruim 1 miljoen jongeren in Nederland ervaren altijd pijn - pijn die niet weggaat met een paracetamolletje. En dat aantal lijkt steeds verder toe te nemen. Pijnspecialist Mienke Rijsdijk (Utrecht UMC) legt uit hoe chronische pijn ontstaat en hoe het kan dat steeds meer jongeren hier last van hebben.

Ruben Timmerman, man, in de dertig, licht engels accent, bril, tikje schuchter, stapt op vrijdagmiddag een uitzendbureau binnen. Hij solliciteert voor een baan in de bouw. Nog geen tien minuten later staat hij weer buiten; maandagochtend om 5 uur ’s ochtends kan hij beginnen en zal hij worden opgepikt door een busje. Wat het uitzendbureau niet doorheeft is dat ze zojuist geen arbeidsmigrant hebben aangenomen, maar een criminoloog van de Erasmus Universiteit. Voor een periode van 12 maanden gaat hij ‘undercover’ als arbeidsmigrant niet alleen in de bouw, maar ook in de logistiek en de voedselverwerking. Zijn doel: van binnenuit vastleggen hoe het er écht aan toegaat op de werkvloer. In deze aflevering hoor je zijn bevindingen.

De magnetron heeft een slechte reputatie. Van “je krijgt er kanker van” tot “het sloopt alle voedingsstoffen”. De mythes zijn hardnekkig, maar kloppen ze ook? Samen met levensmiddelentechnoloog Matthijs Dekker (Wageningen University) ontrafelen we de grootste misverstanden. En laten we je zien waarom de magnetron vaak juist gezonder is dan andere manieren van koken. Plus wat tips voor complete verse maaltijden die je zelf kunt bereiden in de magnetron.

Wanneer je denkt aan zien, denk je waarschijnlijk meteen aan je ogen. En hoewel je ogen inderdaad het startpunt zijn, is het niet het belangrijkste onderdeel waarmee je de wereld om je heen bekijkt. Als je enkel je ogen gebruikt, dan zie je niets. Yaïr Pinto (Universiteit van Amsterdam) onderzoekt hoe je dan wel ziet - met de achterkant van je brein. Dat doet hij in de donkerste kamer van Nederland met het kleinst denkbare lichtsignaal.

Ze zijn ouder dan onze aarde, kleiner dan een zandkorrel en je kunt ze vinden op jouw dak: micrometeorieten. Elke dag vallen er tonnen micrometeorieten op onze planeet. De meeste verbranden, maar sommige landen gewoon op op de grond en op daken. In deze aflevering vertelt aardwetenschapper Guido Jonker (Vrije Universiteit Amsterdam) wat deze micrometeorieten zo bijzonder maakt. Zo kunnen ze ons onder andere vertellen hoe het zonnestelsel ontstaan is.

Steeds minder Nederlanders vertrouwen het nieuws. Volgens onderzoek is ons vertrouwen zelfs lager dan ooit. Eén van de oorzaken hiervan is framing, oftewel het nieuws brengen vanuit een bepaald standpunt. Noem je de krimp van Schiphol een kans voor het milieu, of heb je het over banenverlies? En spreek je over een oorlog, of een genocide? Als nieuws-consumenten hun eigen perspectief missen bij traditionele media zoals NOS of RTL, dan verhuizen ze steeds vaker naar andere plekken. Bijvoorbeeld naar alternatieve platforms zoals Cestmocro op Instagram. Met meer dan 1,2 miljoen volgers is het een van de grootste nieuwsbronnen voor jongeren. Maar hoe weet je of dit platvorm betrouwbaar is? In deze aflevering vertelt journalistiek-wetenschapper Tim Groot Kormelink (Vrije Universiteit Amsterdam) alles over framing, alternatieve nieuwskanalen en hoe jij zelf bepaalt welk nieuws je kunt vertrouwen.

Je denkt misschien dat je een individu bent, dat eigen beslissingen neemt. Maar eigenlijk is ons brein net een kopieermachine. Denk aan modetrends; grote kans dat jij jouw skinny jeans inmiddels hebt ingewisseld voor broeken met wijde pijpen. In deze aflevering vertelt cognitiefilosoof Marc Slors (Radboud Universiteit) waarom kuddegedrag voor ons noodzakelijk is om samen te kunnen leven. Je kunt dus lekker moet doorgaan met dat kopiëren!

Angst om te bellen; het is niet alleen vervelend, maar kan je ook serieus in de weg zitten. Voor veel banen is het onpraktisch en onderzoek laat zien dat mensen met belangst zelfs gemiddeld een lager inkomen hebben. In deze aflevering vertelt psychiater Tim van Dijl (Universiteit Tilburg | GGZ Breburg) hoe belangst ontstaat, welke rol hormonen daarbij spelen én vooral: hoe je er weer vanaf kunt komen. Natuurlijk deelt hij ook praktische tips die je direct kunt toepassen. Blootstellingsoefening: Stap 1: Schrijf op een briefje waar je écht bang voor bent en wat je wil overwinnen (dus niet hakkelen of stotteren, maar de angst die daaronder zit zoals: “anderen vinden me dom” of “iemand wil me na dit telefoontje niet meer zien”) Stap 2: Iedere keer nadat je gebeld hebt, ga je na of datgene waar je bang voor was is uitgekomen Stap 3: Sta er bewust bij stil dat die angst niet is uitgekomen. Door dit steeds te herhalen, zul je merken dat de angst langzaam minder wordt Tip: Richt je tijdens het gesprek steeds op het onderwerp van het gesprek. Laat je niet afleiden door gedachten als: “Hoe kom ik over?” of “Wat als er een stilte valt?”. Hoe meer je met jezelf bezig bent, hoe minder je écht hoort wat de ander zegt. Bonustip: Daag jezelf uit met nog extremere sociale blootstellingsopdrachten. Bijvoorbeeld: loop rond met een stuk wc-papier uit je broek, of zing een lied op een plein. Als je dát kunt, voelt een telefoontje ineens een stuk makkelijker.

Wandelen lijkt misschien de meest onschuldige sport die er is. Toch ging het tijdens de Vierdaagse in 2006 gruwelijk mis: er vielen twee doden. En ook nu vallen jaarlijks honderden wandelaars flauw. Hoe kan zoiets gebeuren bij zoiets simpels als lopen? Hoogleraar Maria Hopman (Radboudumc) onderzoekt al twintig jaar de grenzen van ons lichaam tijdens het wandelen. En één ding is zeker: uitdroging speelt een veel grotere rol dan je denkt. In deze aflevering hoor je wat er in je lichaam gebeurt, waarom goed drinken cruciaal is én wat jij kunt doen om veilig te blijven wandelen. Wil je meer weten over het onderzoek naar de Vierdaagse. Dit is de website van Maria's onderzoeksgroep waar ze haar bevindingen deelt en waar je je zelf kunt aanmelden als deelnemer ► https://www.nijmeegsbeweegonderzoek.nl/

Wat als je na een nachtje doorhalen in de auto stapt? We weten allemaal dat rijden met drank op gevaarlijk is, maar hoe zit het met slaaptekort? Chronobioloog Maaike van der Rhee (Erasmus MC) onderzoekt dit tijdens een uniek experiment op festival Lowlands. En wat blijkt? Na 17 uur wakker zijn rijd je al alsof je twee glazen alcohol op hebt

Wacht je altijd op groen? Scheid je netjes al je afval? Kortom: houd jij je altijd aan de regels? Sociaal psycholoog Lucas Molleman (Universiteit van Amsterdam) onderzoekt wanneer we ons wel en niet aan de regels houden. Verrassend genoeg zijn we heel wat volgzamer dan gedacht.

Een pilletje op een festival, een biertje in de kroeg, of een sigaret bij de koffie. We wéten dat het slecht voor ons is, maar doen het toch. Hoe komt dat? En waarom is het zo moeilijk om te stoppen? Adam Cohen van de Universiteit Leiden legt uit hoe dit verlangen al sinds de oertijd in ons zit.

Zoveel pijn in je handen hebben dat je potjes niet meer open kunt draaien, het 's ochtends amper lukt om uit je bed kan stappen of zelfs niet kan werken: het is dagelijkse realiteit voor mensen met reuma of artrose. In Nederland hebben bijna 2 miljoen mensen één van deze twee ziektes. Voor reuma is er een medicijn, maar dat gaat ook gepaard met bijwerkingen. En voor artrosepatiënten is het nog erger gesteld, daar ís namelijk helemaal geen medicijn voor. Nieuw onderzoek van Wendy Walrabenstein (Amsterdam UMC) zet de medische wereld nu op zijn kop, omdat het laat zien dat een plantaardig dieet nét zo goed kan werken als reumamedicatie. Én het lijkt ook veelbelovende resultaten te geven voor andere ziekten, als hart- en vaatziekten en parkinson. Wat je dan precies moet eten? Dat vertelt Wendy in deze aflevering.

Of je nu swipet, van date naar date hopt, of al jaren vastzit aan dezelfde partner: vroeg of laat stel je jezelf de vraag: ‘Wanneer heb ik de ware gevonden?’. Misschien is de volgende partner toch beter, of de vorige juist? Wat als wiskunde je kan helpen bij dit soort moeilijke keuzes? In deze aflevering vertelt hoogleraar wiskunde en AI Tim Baarslag (TU Eindhoven) hoe wiskundige modellen je kunnen helpen bij lastige beslissingen, in de liefde én daarbuiten.

Jij denkt dat je zélf kiest in de supermarkt? Mooi niet. Van de aanbiedingen bij de kassa tot de felgekleurde posters in het gangpad: alles is zo bedacht dat jij spullen meeneemt die je niet van plan was om te kopen. Gedragswetenschapper Nynke van der Laan (Tilburg University) onderzoekt deze verleidingen in haar virtuele supermarkt, waar ze precies kan zien hoe jouw brein reageert op al die slimme trucs. Na deze aflevering loop jij hopelijk met een mandje vol bewuste keuzes naar buiten. De "Kies ik gezond" app van het Voedingscentrum waar Nynke in de aflevering naar verwijst vind je hier: https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/apps-en-tools-voedingscentrum/kies-ik-gezond-.aspx

Uitdunnende kruinen en diepe inhammen: voor de één een nachtmerrie, voor de ander dé kans om de bald-look, oftewel een kale kop met stijl, met trots te dragen. Hoe je er ook over denkt, één ding blijft fascinerend: waarom worden mannen kaal en vrouwen zelden? En waarom juist op die specifieke plekken, die inhammen en de kruin? Om die vragen te beantwoorden neemt dermatoloog Tristan van Dongen (tijdens de opnames van deze aflevering werkzaam bij de Erasmus Universiteit) je mee op een tour over het hoofd.

Zou jij vandaag de dag je zwemdiploma nog halen? Want moeten je benen en armen tegelijk bij de schoolslag of juist om en om? Blijf jij goed drijven? En hoe zat het ook alweer met ademhalen tijdens de borstcrawl? Bewegingswetenschapper Carola Minkels (Vrije Universiteit Amsterdam en InnoSportlab de Tongelreep) geeft je tips waarmee je in een handomdraai vliegensvlug door het water beweegt. Wetenschappelijk verantwoord uiteraard!

Stel je voor: binnen een uur staat je woonkamer vol water. Voor miljoenen mensen wereldwijd is dat geen uitzondering, maar realiteit. Ook in Europa komen dit soort rampen steeds vaker voor. Onderzoeker Eefje Hendriks (Universiteit Twente) reist de wereld over om te ontdekken waarom huizen instorten en hoe dat te voorkomen is. Want een stevig huis betekent vaak het verschil tussen leven en dood.

Meer dan de helft van de Nederlanders heeft oude mobieltjes die thuis liggen te verstoffen. Een potentiële goudmijn: als alle Europeanen hun oude telefoons zouden inleveren, hoeft de EU drie jaar lang geen nieuwe grondstoffen te mijnen voor de productie van nieuwe mobieltjes. Er zitten veel kritieke grondstoffen in die telefoons waarvoor we nu afhankelijk zijn van landen als China en Congo. Om te laten zien wat er in die telefoon zit, halen industrieel ontwerper Dorien van Dolderen (TU Delft) en expert aardse materialen Arjan Dijkstra (Universiteit Twente) er in deze aflevering alles uit, tot het laatste korreltje goud. En dat doen ze met; een blender. Will it blend?

De haai sterft uit, maar bijna niemand maakt zich er druk om. We redden bijen, knuffelen panda’s, maar haaien? Dankzij films als Jaws en Sharknado staan ze bekend als moordmachines, terwijl haaien in werkelijkheid cruciaal zijn voor een gezonde planeet. Niet alleen in de oceaan, maar ook op het land. Het is dus tijd voor een campagne vóór de haai! Ecoloog én haaienfan Guido Leurs van de Wageningen Universiteit vertelt je waarom de haai juist jouw liefde verdient.

Wist je dat je ervoor kan kiezen je lichaam te doneren aan de wetenschap? Het gaat hierbij niet om donatie van organen, maar om complete lichamen. Die lichamen komen terecht in het Anatomisch centrum, beter bekend als de snijzaal. Daar worden ze ingezet om de binnenkant van een lichaam te demonstreren, maar ook voor praktische oefening en medisch onderzoek. Alexander Bijnsdorp en Michael van Emden (Amsterdam UMC) laten zien wat dat inhoudt.

Vrouwenrechten staan wereldwijd steeds verder onder druk. Volgens een nieuw rapport van de Verenigde Naties is genderongelijkheid diep ingebakken in de samenleving en een Europees onderzoek toont aan dat jonge mannen meer geweld tegen vrouwen tolereren dan oudere mannen. Het is niet gek dat het feminisme weer een opmars maakt, in al haar verschillende vormen, ook in hiphop. Voor buitenstaanders is hiphop en feminisme misschien soms moeilijk verenigbaar, maar het hiphop-feminisme is misschien nog wel liberaler dan andere vrouwenbewegingen. In deze aflevering legt onderzoeker Kim Dankoor (Erasmus Universiteit & Universiteit Utrecht) uit hoe hiphop feminisme ontstond en waar het voor staat. Met dank aan HipHopHuis Rotterdam en Betweter Festival Nummers die je hoort in deze aflevering: Cardi B - WAP feat. Megan Thee Stallion Queen Latifah - Ladies First (feat. Monie Love) Roxanne Shante - Roxanne’s Revenge Latto - It’s Giving Saucy Santana - Booty ft. Latto Eve - Love is Blind Janelle Monáe - Say Her Name (feat. Various Artists) En andere nummers die je van Kim zeker moet luisteren: Doechiie - Denial is a river Lauryn Hill - Doo Wop

Ben jij zo iemand die lijstjes maakt, alles plant en het liefst alles zelf doet, omdat het anders misgaat? Grote kans dat je een controlfreak bent. En dat is eigenlijk heel normaal. Psycholoog Eva de Hullu (Open Universiteit) laat in deze aflevering zien waarom we zó graag grip willen houden op alles om ons heen en wat er gebeurt als dat niet lukt. Want controle zit niet alleen in to-do lijstjes of strakke planningen… het zit diep in ons brein én in hoe we de wereld ervaren. En voel je je weleens gespannen als dingen anders lopen dan je dacht? Eva laat zien hoe je die ‘error’ kunt herkennen – en wat je dan wél kunt doen.

Ruizen, piepen, continu herrie in je hoofd, en dan zegt de arts: daar is niks aan te doen. Of toch wel? Psycholoog Rilana Cima (Maastricht University) ontwikkelde een behandeling voor tinnitus. Het geheim? Niet bang zijn voor je tinnitusgeluid.

In de evolutie overleeft de sterkste - degene met hoge snelheid, brute kracht of slimme aanpassingen aan de omgeving. Maar klopt dat altijd wel? Soms overleven enorme fouten in de evolutie het op slinkse wijzen. Want al het DNA van alle dieren en mensen zit vol kleine foutjes. En een van de grootste daarvan leeft in de Nederlandse natuur. Hoe dat zit hoor je van evolutiebioloog Manon de Visser (Universiteit Leiden en Naturalis Biodiversity Center).

Oorlogen, humanitaire crisis, klimaatverandering. Het lijkt alsof de wereld steeds zwaarder aanvoelt. Geen wonder dat optimistisch blijven voor veel mensen een uitdaging is. Maar volgens Nicole Geschwind (Maastricht University) kan juist in donkere tijden een positieve houding het verschil maken. In deze aflevering legt Nicole uit waarom het helemaal niet zo vanzelfsprekend is om positief in het leven te staan en hoe optimisme verrassend veel voordelen heeft voor je gezondheid.

In de horrorserie The Last of Us infecteert een schimmel nietsvermoedende mensen en neemt langzaam hun gedrag over. Dat klinkt als iets fictiefs, maar die schimmel bestaat echt! Orphiocordyceps infecteert alleen geen mensen, maar mieren. Zodra de schimmel de mier is binnengedrongen neemt-ie de controle langzaam over. Uiteindelijk doet de mier precies wat de schimmel 'wil'. Hoe aannemelijk is het dat deze schimmel overspringt op mensen? Dat vertelt Microbioloog Charissa de Bekker (Universiteit Utrecht). Zij onderzoekt hoe deze schimmel precies de controle overneemt, welke stoffen de schimmel in het brein van de mier verspreidt en waarom sommige daarvan verdacht veel op LSD lijken.

We liggen allemaal weleens wakker. Je maakt je zorgen over je werk, je studieschuld, twijfels over je relatie... Maar de volgende ochtend ziet alles er ineens een stuk minder heftig uit. Je partner is eigenlijk best lief, die studieschuld kun je op termijn afbetalen, en dat meningsverschil met je baas voelt ineens een stuk minder dramatisch dan vannacht. Je bent zeker niet de enige die hier last van heeft. En er is goed nieuws: volgens Job van den Hurk, neurowetenschapper aan Maastricht University, is er zelfs een wetenschappelijke verklaring voor waarom die vervelende gedachten ‘s nachts zo aanwezig kunnen zijn.

Het heelal is onvoorstelbaar groot, en wordt steeds groter. Sterker nog: het groeit zelfs steeds sneller. Maar hoe weten we dat eigenlijk? Honderd jaar geleden zette Edwin Hubble de astronomie op zijn kop. Hij ontdekte dat sterrenstelsels van ons af bewegen en dat het heelal dus aan het uitdijen is. In deze aflevering neemt natuurkundige Diederik Roest (Rijksuniversiteit Groningen) ons mee het heelal in. Hij legt hij ons uit hoe Hubble tot zijn ontdekking kwam, wat het dopplereffect ermee te maken heeft, en wat dit alles zegt over de toekomst van ons heelal.

Van triootjes tot seks met aliens. Seksuele fantasieën zijn dé manier om veilig te experimenteren in je eigen hoofd én ze kunnen je seksleven verbeteren. Schaamte zit alleen vaak nog in de weg. In deze aflevering hoor je van socioloog Lena van de Lande (Erasmus Universiteit) waarom die schaamte niet nodig is. We fantaseren namelijk verrassend vaak over hetzelfde. De wetenschap kan jouw seksfantasieën tot op zekere hoogte zelfs voorspellen. Durf jij je fantasie (voor de wetenschap) te delen? Voor een interview-studie zoeken we mensen die willen praten over hun fantasieën: Waar gaan ze over? Wat betekenen ze voor jou? Waar denk je dat ze vandaan komen? Je hoeft geen ‘bijzondere’ of ‘typische’ fantasieën te hebben, alle verhalen zijn welkom. Deelname is vrijwillig en anoniem. Meer weten of meedoen? Mail naar vandelande@essb.eur.nl of neem een kijkje op https://www.eur.nl/en/essb/research/intimate-relationships-love-and-sexuality

Waarom heeft een zebra strepen en een giraffe vlekken? De natuur lijkt soms willekeurig, maar achter die patronen schuilt keiharde wiskunde. Die ontdekking werd gedaan door de briljante wiskundige Alan Turing, onder andere bekend van het kraken van de Enigma code tijdens de Tweede Wereldoorlog en grondlegger van de computer. In deze aflevering laat wiskundige Jan Bouwe van den Berg (Vrije Universiteit Amsterdam) zien hoe Turing ook de "code" van dierenvachten wist te kraken - en waarom deze theorie tot vandaag de dag verrassend actueel is. Deze aflevering is gemaakt met ARTIS voor het Aardbewoners Festival.

Hoe komt het dat je niet meer in een rechte lijn kunt lopen als je een glaasje te veel op hebt? Of na een avond borrelen in je bed ligt te tollen terwijl je toch echt stil ligt? Alcohol en je evenwichtsorgaan zijn geen goede vrienden. Hoe dat komt? Je krijgt het antwoord van Professor Herman Kingma (Universiteit Maastricht).

De ene dag lees je dat Ozempic hét medicijn is dat obesitas de wereld uit helpt en zelfs werkt tegen meer dan 40 aandoeningen — van Alzheimer tot leverfalen. De andere dag duiken berichten op over haaruitval, nierproblemen of andere bijwerkingen. In deze aflevering scheidt hoogleraar Gijs Goossens (Universiteit Maastricht) de zin van de onzin. Wat doen afvalmedicijnen écht in het lichaam, welke claims zijn wetenschappelijk onderbouwd, en welke moeten we met een flinke korrel zout nemen.

Vroeg of laat krijgen we er allemaal mee te maken, het verlies van een dierbare. Hoe ga je dan om met de rouw? Huil je helemaal niet, is er dan iets mis? En wat als je een jaar later nog steeds je leven niet kunt oppakken, is dat dan nog normaal? Lonneke Lenferink (Universiteit Twente) neemt je in deze aflevering mee in de wereld van verlies en hoe wij daarop reageren.